Blog użytkownika faszynelka

Promieniotwórczość (radioaktywność) to zdolność wysyłania przez różne substancje promieniowania alfa, beta, gamma, w wyniku przemian jądrowych. Już od 20 mld lat docierają do powierzchni Ziemi promienie kosmiczne.^ Zanim pojawiły się pierwsze organizmy, nagromadzone były już substancje radioaktywne. Organizm człowieka zostaje więc napromieniowany „z góry i od dołu1'. Człowiek także emituje promienie, bowiem wraz z pokarmem i wdychanym powietrzem do organizmu dostają się substancje radioaktywne. Natężenie promieniowania radioaktywnego zaczęło się zwiększać ok. 200 lat temu, kiedy to wskutek gwałtownego rozwoju górnictwa, produkcji cementu, spalania węgla, użycia żużla do budowy dróg, zostaje uwolnionych coraz więcej substancji radioaktywnych. Obecnie największym źródłem promieniowania radioaktywnego jest szerokie zastosowanie energii atomowej i promieniowania jonizującego w gospodarce. Potencjalne zagrożenie radiologiczne środowiska i ludzi może pochodzić z zakładów produkcji paliwa jądrowego, zakładów przerobu wypalonego paliwa, składowisk odpadów promieniotwórczych, reaktorów jądrowych itp. Awarie reaktorów jądrowych, wybuchy jądrowe mogą spowodować katastrofalne skażenie środowiska, a tym samym śmierć organizmów żywych. Zjawiska, w których zachodzi zmiana składu energetycznego jąder nazywamy reakcją jądrową. Mogą one zachodzić spontanicznie lub być sztucznie wywoływane. Reakcje spontaniczne zachodzą stale w przyrodzie. Naturalne izotopy promieniotwórcze znajdują się wszędzie w powietrzu, wodzie, glebie, we wszystkich żywych organizmach. Źródłem sztucznych izotopów promieniotwórczych są reakcje rozszczepienia przeprowadzone w reaktorach atomowych. Paliwem jądrowym jest przeważnie mieszanina uranu l35U i 538U. Miarą ilości substancji promieniotwórczej jest aktywność wyrażona w bekerelach (Bq) lub aktywność właściwa danego składnika środowiska np. powietrza (w Bq/m3), gleby produktów spożywczych (Bcj/kg, Bg/1). Bekerel to aktywność substancji promieniotwórczej, w której zachodzi 1 przemiana jądrowa na sekundę. Promieniowanie alfa, beta i gamma to także pewna forma przekazywania energii na odległość (promieniowanie jonizujące). Dla oceny skutków działania promieniowania jonizującego na organizmy żywe, wprowadzono pojęcie dawki ekspozycyjnej, której jednostką jest rentgen. Jest to dawka powodująca powstanie ładunku 2,58 kulomba w kg powietrza w wyniku jonizacji (1R=2,58 kulomba/kg). Jednostką energii pochłoniętej jest rad lub grej (XGy=100 radów). Skutek biologiczny promieniowania zależy od rodzaju promieniowania, dlatego też wprowadzono tzw, współczynniki jakości promieniowania, przez które należy pomnożyć dawkę pochłoniętą, aby otrzymać równoważnik‘tej dawki wyrażony w remach lub sivertach (lSv~100 rem). Biologiczne skutki promieniowania jonizującego mogą być somatyczne lub genetyczne. Skutki somatyczne polegają na uszkodzeniu lub zniszczeniu komórek ciała, skutki zaś genetyczne powodują zmianą kodu genetycznego w gametach, co wpływa na potomstwo. Nuklidy promieniotwórcze dostają się do organizmu przez drogi oddechowe lub przewód pokarmowy. Zostają one wbudowane w struktury komórkowe, co może wywołać poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Skutki te zależą od własności fizycznych i chemicznych izotopów promieniotwórczych oraz ich metabolizmu w organizmie. Ustalono limity wchłonięć dla izotopów stanowiących duże zagrożenie dla organizmu: Cez 137 8-104Bq/rok Stront 90 2*104Bq/rok Cez 134 6* 104Bq/rok Jod 131 2' 104Bq/rok Izotopy radioaktywne rozpadają się. Czas trwania rozpadu niektórych izotopów jest następujący: Jod 133-20,8 h, molibden i technet 99-66 h, telur i jod 132-78 h, jod 131-39,4 dnia, bar i lantan 140-12,8 dnia, rut 103-39,4 dnia, stront 89-50,5 dnia, rut 106-368 dni, cez 134-2,06 roku, stront 9028,5 roku, cez 137-30,17 roku. Izotopy z opadów radioaktywnych przechodzą do łańcuchów troficznych, aby następnie drogą pokarmową trafić do organizmu człowieka. Rośliny jeszcze bardzo długo po opadzie radioaktywnym pobierają izotopy promieniotwórcze z gleby, które przemieszczają się w łańcuchach pokarmowych. Nie wszystkie izotopy radioaktywne rozkładają się równomiernie w organizmie (niektóre gromadzą się tylko w jednym organie), tak jak nie wszystkie tkanki są jednakowo wrażliwe na promieniowanie.